Ыдыктыг Библия: Михей
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-09-07T22:45:04.279700+00:00

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

1. Ыдыктыг Библия

1. Михей

1. Тайылбырлыг Словарь

2. Библейжи Эге Хемчеглер Таблицазы

3. Карталар

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия
тыва дылда

Бирги үндүрүлге

Саналдар чоргузар адрес: ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 978-5-93943-163-7

© Институт перевода Библии, Москва, 2011

Эге сөс

Эргим номчукчулар! Силерниң мурнуңарда – Библия деп ыдыктыг номналдың тыва дылче бүрүн очулгазының баштайгы үндүрүлгези.

Библия деп чүл?

Библия болза янзы-бүрү шажын-чүдүлгелиг улустуң санап турары-биле, кижи төрелгетенниң төөгүзүнде эң өндүр улуг номнарның бирээзи. Библия – «номнар» дээн грек сөстен укталган, христиан чаңчылда (база чамдык кезектери-биле иудей болгаш мусульман чаңчылдарда) Ыдыктыг Бижилге деп хүлээп көрүп турар номнар чыындызы-дыр.

Библия ийи кол кезектен тургустунган:

1) Эрги Чагыг-керээ. Бо 39 номдан тургустунган чыынды Христостуң төрүттүнериниң оранчок мурнунда муң ажыг чыл дургузунда эрте-бурунгу еврей болгаш арамей дылдарга бижиттинген, ында Бурган биле еврей чоннуң аразында харылзааже кичээнгейни мөөңнээн. Бо чыындыже еврей чоннуң төөгүзү, израиль ниитилелдиң шажын-чүдүлге хоойлулары болгаш дүрүмнери, Бурганны алдаржыткан кайгамчык уран-чечен шүлүктер болгаш ырлар, мөргүлдер, ханы философчу боданыышкыннар, келир үе дугайында өттүр билген медеглелдер дээш өске-даа хөй чүүлдер кирип турар.

Баштайгы беш номну Моисейниң Беш ному азы Моисейниң Хоойлузу деп адаар. Еврейлерниң бурунгу төөгүзүнге Моисей деп кижиниң Бурган биле Ооң чонунуң аразынга дугуруштурукчу бооп күүсеткени онза чугула ролюн ынчаар демдеглээни ол. Оон аңгыда Эрги Чагыг-керээже Дээрги-Чаяакчының израильчилерге эжелеп алгаш, ээлеп чурттаар кылдыр бергени черге оларның амыдыралының дугайында база израиль чоннуң баштыңчылар, хааннарының чедиишкиннери болгаш буураашкыннарының дугайында бижээн номнар кирген. Ооң соонда Бурганны алдаржыдарынга база кижилерни мерген угаанныг боорунга өөредип турар бөлүк поэтиктиг номнар кирген. Эрги Чагыг-керээ Улуг болгаш Бичии Медээчилерниң (Дээрги-Чаяакчының сөзүн чонга медээлеп, ону Аңаа шынчы чоруун үревес кылдыр кыйгырар салымныг улустуң) номнары-биле дооступ турар.

2) Чаа Чагыг-керээ. Бо 27 номдан тургустунган чыынды Иисус Христостуң төрүттүнгениниң соонда, бистиң эраның 1-ги вегинде бурунгу грек дылга бижиттинген. Чаа Чагыг-керээниң кол өзээ – Иисус Христостуң, делегейниң Камгалакчызының амыдыралы, өөредии, өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында төөгүп турар дөрт Буянныг Медээ болур. Оон «Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы» деп номда Иисус дээрже көдүрлүп үне берген соонда, христиан ниитилелдиң баштайгы чылдарының дугайында база Ооң өөреникчилериниң Буянныг Медээни Рим империязынга канчаар нептередип эгелээниниң дугайында чугаалап турар. Оон аңгыда Чаа Чагыг-керээже Христостуң өөреникчилериниң христиан ниитилелдер болгаш хуу кижилерге оларның бүзүрелин деткиири-биле база Дээрги-Чаяакчыга таарымчалыг амыдырал дугайында сургаал кылыры-биле бижээн чагаалары кирген. Чаа Чагыг-керээниң сөөлгү ному – Иоаннга Бургандан Ажыдыышкын, ында символиктиг дыл ажыглап, Бурганның ам Аңаа удур туржуп турар күштерни долузу-биле тиилээрин илереткен.

Библияның тыва дылче очулгазы

Бо ыдыктыг ном бижиттинип тургустунганындан бээр, ону делегейниң дыка хөй дылдарынче очулдурган. Амгы делегейде чеди муңдан бичии-ле эвээш дылдар бар. Библияны бүрүнү-биле барык дөрт чүс бежен дылче, а ооң аңгы кезектерин ийи муң хире дылче очулдурган.

Бо номну Библия очулгазының институдунуң (БОИ) бөлүк ажылдакчыларыочулдуруп, редакторлаан. Бөлүк профессионал тыва чогаалчылардан болгаш очулга база библеистика эртемнериниң российжи болгаш даштыкы тускай эртемниглеринден тургустунган. Сөзүглел утка-шынар болгаш хевир талазы-биле хөй чадалыг шыңгыы хыналданы эрткен. Очулга бөлүүнүң кол сорулгазы болза еврей, арамей болгаш грек үндезин сөзүглелдерниң утказын шын дамчыдарытурган.Сөзүглелдиң чамдык черлериниң утказын шын билип аары дыка берге, чүге дээрге чамдык бурунгу сөстерниң утказы хөй үе эрткеш, уттундура берген азы Библияның амгы үедеги шинчилекчилериниң эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүктүң төөгүлүг болгаш культурлуг байдалын ылаптыг билиринге хамаарыштыр четпес чүүлдер бар бооп турар. Очулга бөлүү кол сорулганы боттандырары-биле янзы-бүрү арга-дузаны, ооң иштинде Библияның шаандагы болгаш амгы үедеги өске очулгалары-биле шүүштүрүлгелерни ажыглаан. Эң баштайгы утканы шын дамчыдарындан аңгыда, бис ол утканы амгы үедеги, улуска билдингир, аянныг-чараш чечен чогаал дылы-биле илередирин кызыткан бис. Ындыг-даа болза, бис очулгага номчукчуларның чамдыызынга эргижирээн ышкаш сагындырып болур сөстерни чамдыкта арттырар ужурга таварышкан бис, чүге дээрге ол сөстерниң амгы хевири чок болуп турар, оон аңгыда үе эртерге, ол сөстер катап база чоннуң ажыглап турары дириг тыва дылче эглип кирип шыдаар дээрзинге идегээн бис.

Бо Номнуң тыва дылче очулгазы 1990 чылдан эгелээш, барык чээрби чыл үргүлчүлеп келген. Ажыл чоруп турда, БОИ дараазында аңгы номнар болгаш Библиядан үзүндүлерниң шенелде үндүрүлгелерин кылган: Марктан Буянныг Медээ (1996 ч.), Лукадан Буянныг Медээ болгаш Элчиннерниң ажыл-чорудулгазы (1997 ч.), Иисустуң амыдыралы (Дөрт Буянныг Медээден үзүндүлер) (1997 ч.), Чаа Дугуржулга-чагыг (2001 ч.), Бичии уругларга Библия (2001 ч.), Эрте-бурунгу Израильден дөрт ном (2003 ч.), Моисейниң хоойлузу – Ыдыктыг ырлар – Угаадыглыг чугаалар (2005 ч.). Бүрүн Библияның очулгазынче киирер бетинде, үстүнде адаттынган шенелде үндүрүлгелерни шуптузун эде көрген. Очулга бөлүү ол үндүрүлгелерде эскертинген частырыгларны, кагдынган черлерни эткен. Оон аңгыда номчукчуларның саналдарын айтырганывыс түңнелинде, очулганың билдингир, ылаптыг болгаш аяннашкак боорун чедип аары-биле, чамдык терминнерни өскерткен бис. Чижээлээрге, шенелде үндүрүлгелерде «Дугуржулгачагыг» деп сөс бо үндүрүлгеде «Чагыг-керээ» деп, «белдир-крес» деп сөс «белдир-ыяш» деп, а «шүүгү» деп эргижирээн сөс «шииткел, шииткел чери» деп өскертинген.

Сөзүглелди эгелер болгаш шүлүктерге чарган хуваалда колдуунда Библияның орус Синодалдыг очулгазында чаңчыккан хуваалданы эдерип турар. Ынчалза-даа чамдык таварылгаларда болуушкуннарның утказын азы дес-дараалашкаан тыва дылга чүгле домактарның чурумун эде тургускаш, тода билип ап болур, ынчангаш ийи азы үш шүлүктүң дугаарлаашкынын каттыштырып каан болур (чижээ, Э. д. 2:2-3). Ол ышкаш Чаа Чагыг-керээниң Синодалдыг очулгазында чамдыкта тыва очулганың үндезини болган бижимелдерден орай тывылган грек дылда бижимелдерден алган шүлүктер база таваржып турар. Кажан ындыг шүлүктерни тыва очулгаже киирбейн, немелде тайылбырже киирген таварылгада, ийи азы үш шүлүктү база каттыштырып турар (чижээ, Лк. 9:55-56).

Хуу аттар болгаш чер аттарының хевирин орус Синодалдыг очулгага черле чоок кылдыр арттырарын кызыткан бис, чүге дээрге ол аттарның элээн хөйү тыва номчукчуга орус культура болгаш чечен чогаалбиле харылзаа дамчыштыр билдингир. Ындыг-даа болза, дараазында таварылгаларда аттың хевирин өскертири чугула деп санаан бис:

– аттың орус хевири ону адаарын бергедедип турар таварылгада (чижээ, Феглафелласар);

– орус очулганың бодунда чөрүшкектер барда, өскээр чугаалаарга, чаңгыс-ла ол еврей аттың элээн каш орус хевири таварышканда (чижээ, орус очулгада чаңгыс-ла ол кижиниң адын бир номда «Нимрод» деп, а өске номда «Немврод» деп бижээн);

– ол аттың орус хевири тыва номчукчуну еврей сөзүглелде чок бодалче сагыш алындырып турар болза (чижээ, Нойнуң биче оглу Хам хамнарга кандыг-даа хамаарылга чок).

Ындыг таварылгаларда аттың тыва хевирин еврей азы грек үндезин сөзүглелде хевири-биле чоокшулаштырып, аргалыг-ла болза, Библияның Синодалдыг очулгазынга чаңчыга берген номчукчуга ол ат таныттынгыр боор кылдыр арттырарын кызыткан бис. Ынчангаш «Хам» деп ат «Хаам», «Немврод» – «Нимрод», «Феглафелласар» – «Тиглат-Пилесер» апарган.

Орус Синодалдыг очулгада төнчүзүнде чымчак демдек салган хуу аттарныэрте-бурунгу еврей-даа, тывадаа дылдарда чымчадыр адавайн турарын барымдаалааш, элээн хөйындыг таварылгаларда аттарнычымчак демдек ажыглавайн бижээн бис. Чижээлээрге, Иезекииль эвес, а Иезекиил, Руфь эвес, а Руфдеп бижиттинген.

Дузалал аргалар

Очулга бөлүү бо үндүрүлгеде чамдык дузалал аргаларны немей ажыглаан. Ол немелделер Библияның үндезин сөзүглелиниң кезээ эвес, оларныбо бурунгу, чамдык черлеринде нарын Бижилгени билип аарынга дузаламчы кылдыр киирген. Ном бүрүзүнүң эгезинде турар киирилде номнуң кол темаларын тодарадып, ооң автору болгаш бижиттинген үезиниң дугайында допчузу-биле чугаалап турар. Сөзүглелди үзүндүлерниң утказын азы темазын айтып турар иштики эгелер дузазы-биле аңгылаан. Кол ужур-утказы өске номда база таваржып турар үзүндүлер мурнунда (чижээ, Буянныг Медээлерде азы Хаанныг чагыргалар болгаш Чылдар демдеглелдеринде) иштики эгелер аттарының адаанда скобкаларда айтыгларны немээн бис. Оон ыңай дараазында дузалал аргалар бар:

– Чергелешкек черлерже айтыглар

Арыннар кыдыгларында чергелешкек черлерже айтыглар Библияда ол-ла тема дугайында чугаалап, чаңгыс-ла ол сөс-домакты ажыглап турар, чок-ла болза демги черден цитата азы аллюзия болур өске черлерже айтып турар.

Иисус Христос болгаш Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери Эрги Чагыг-керээниң шүлүктеринден цитаталарны болганчок-ла ажыглаар турганнар. Бо очулгада Эрги Чагыг-керээден цитаталарны курсив-биле демдеглээн болгаш арынның кыдыында Эрги Чагыг-керээниң сөзүглелинче айтыгныкылган. Чижээлээрге, Матфейниң бижээни Буянныг Медээниң 1:23-кү шүлүүнде Исайя медээчиниң номунуң 7:14-кү шүлүү таваржып турар. Номчукчу дараазында чүүлдү билип аар болза эки: Чаа Чагыг-керээниң бижикчилери колдуунда Эрги Чагыг-керээниң үндезин еврей сөзүглелин эвес, а ооң «Септуагинта» деп грек очулгазындан цитаталаар турганнар. Ынчангаш Чаа Чагыг-керээде чамдык цитаталар Эрги Чагыг-керээниң тыва дылче очулгазын үндезилеп кылган еврей сөзүглелден утка талазы-биле ылгалдыг. Курсивтээн кезектер хөй санныг айтыгларже эвес, а чүгле Эрги Чагыг-керээден дорт цитаталарже айтып турар. Бо эге сөстүң соонда Эрги болгаш Чаа Чагыг-керээлерниң бүгү номнарының аттарын хурааңгайлап бижээн даңзы кирген. Ол даңзы номчукчуга чергелешкек черлерже айтыглар болгаш Эрги Чагыг-керээден алган цитаталарны көргүскен айтылгаларны ажыглаарынга дузалаар.

– Немелде тайылбырлар (сноскалар)

Сөзүглелде сылдысчыгаш (*) таваржыр болза, арынның адаанда ол шүлүктүң утказынга хамаарышкан немелде тайылбыр барын көргүскени ол.Чамдык немелде тайылбырлар билдинмес аттарны, сөстерни база библейжи үелерниң культуразының онзагайларын тайылбырлап турар. Чамдыктары ук шүлүктүң болгу дег өске билиишкинин көргүзүп турар, а өскелери эрте-бурунгу бижимелдерде ылгалдыг номчуттунар черлерже айтып турар (эрте-бурунгу бижикчилер Библияны чара бижип тура, чамдыкта частырыглар кылып турган, ынчангаш очулга бөлүүнүң сорулгазы болза номнуң авторунуң бижээни эң бүзүрелдиг болгу дег хевирни сөзүглелче киирери болур).

– Словарь

Чамдык чугула, үргүлчү таваржыр сөстер база чаа чогааткан сөстер болгаш сөс каттыжыышкыннарының утказын номнуң соонда киирген словарьда тайылбырлап турар. Сөзүглелде ол сөстер одуруг кырында бичежек точка-биле демдеглеттинген (чижээ, ·Аллилуйя).

– Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Таблицаже Чоокку Чөөн чүкке ажыглап турган деңзи хемчээлин, узуну болгаш ишкириниң эге хемчеглерин база оларның амгы үедеги дең үнелерин киирген. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

– Карталар

Номнуң сөөлүнде библейжи үелерде Чоокку Чөөн чүктү тодарадып чураан карталар бар.

Түңнел

Библия болза делегейниң чечен чогаалының классиказы, ооң овур-хевирлери российжи болгаш европейжи уран чогаадылганың янзы-бүрү адырларында чугула черни ээлеп турар. Ынчаарга ол чүгле төөгү талазы-биле үнелиг документ боорундан аңгыда, ыдык-бедик ужур-уткалыг, чүге дээрге Библияда Дээрги-Чаяакчының кижи төрелгетен-биле харылзаазын, Бурганның улуска Бодун база Бодунуң күзелсоруун ажытканын бижээн болгай. Библияда биске Иисус Христостуң амыдыралы болгаш өөредииниң дугайында херечилээшкин илереттинген. Ыдыктыг Бижилгениң алыс ужуру ону чүгле төөгү тураскаалы кылдыр номчуур азы чогаал шынары дээш мактаар улуска эвес, а Чаяакчының бүгү улуска чүнү чугаалаксаанын билип аар күзел-биле номчуп турар улуска ажыттынар. Бо очулга тыва чонга Бурганның үнүн, Буянныг Медээниң четче-долузун дыңнадыр боор деп база Аңаа бүзүреп, ол медээ ёзугаар чурттаарынга дузалаар боор деп идегеп, ол дээш чүрээвис ханызындан мөргүп турар бис.

Библия очулгазының институду (БОИ) бо ыдыктыг Номнуң бүгү очулдурукчуларынга база редакторларынга улуу-биле өөрүп четтиргенин илередип тур. Институт ол ышкаш бо очулганы үндүреринге янзы-бүрү талазындан дуза каткан бүгү-ле кижилерге өөрүп четтирип тур.

Библия очулгазының институдунуң ажылдакчылары

Михей

Михей

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

Михей медээчиниң ному

Киирилде

Михей – Исайя медээчиниң үежизи. Ол Бурганның сөзүн израиль чонга VIII вектиң ийиги чартыында медээлеп турган. Ол чылдарда күчүлүг Ассирия күрүнениң аг-шерии соңгу болгаш мурнуу еврей күрүнелерге чаңгыс эвес удаа кыжанып турган.

Михей медээчи иудейлерниң бачыттары дээш, ооң мурнунда Самария хоорай дег, Иерусалим Бургандан кеземче алыр – чурттакчылары узуткаттырып, өске чуртче көжүртүр деп сагындырып турар. Михей чагырыкчыларны албаты чонну дарлап турары дээш, карачал улусту – оларның ак-сеткилдиг эвези дээш, а Бурганның медээчилерин – оларның шынында Дээрги-Чаяакчыдан келбээн, меге сөстер-биле чонну аргалап турары дээш чемелеп турар. Ооң кадында чон чүгле чаңгыс Дээрги-Чаяакчыга эвес, өске бурганнарга база мөгейип турган.

Ындыг-даа болза, Бурганның шииткелиниң дугайында сөстер (1:1–2:11; 3:1-12; 6:1–7:7) Ооң камгалалының дугайында идегел киирер сөстер-биле (2:12-13; 4:1–5:15; 7:8-20) солчуп турар. Давид хаанның салгакчызы хаанның чонга бодунуң дайзыннарын долузу-биле тиилээр арга бээри хүн үнүп кээр, ынчан чонну ооң бүгү бужар-багындан арыглап-аштаар (5-ки эге).

1

1^1Дээрги-Чаяакчы Морешет чурттуг Михейге Иудеяның хааннары Иоафам, Ахаз болгаш Эзекия оларның чагырып турган чылдарында+ Бодунуң сөзүн ажыткан. Самария биле Иерусалим дугайында Михейниң көргени көстүүшкүн бо-дур+.

Бурганның израиль чонну кезедири-биле чедип кээри

2Бүгү аймак-чоннар, дыңнаңар+,
чер-делегей болгаш ону долган бүгү чүве, мону кичээнгейге алыңар!+

Дээрги-Бурган-Чаяакчы силерге удур херечи боор-дур,

Дээрги Бодунуң ыдыктыг өргээзинден чугаалаар-дыр+.

3Көрүңер даан, Дээрги-Чаяакчы Бодунуң чурттап турар черинден үнүп ор+:

Ол куду бадып, черниң бедиктерин базып тур+.

4Даглар Ооң будунуң адаанда эстип тур+, шынаалар чарлып тур,
олар отка эзилген чук дег, тейниң ийинден агып баткан суг дег апаар.

5Иаковтуң салгалдарының кемниг херектери дээш,
израиль чоннуң бачыттары дээш ол бүгү болуп турар-дыр.

Израильдиң кем-буруузу кайыын тывылганыл?

Самариядан эвес бе?

Иудеяның дүрзү-бурганнарга тураскааткан бедик черлери кайдал?

Иерусалимде эвес бе?

6«Ынчангаш Мен Самарияны хову-шөлде бузундулар оваазы кылып каар мен,
чүгле үнүш олуртурунга тааржыр чер кылып каар мен.

Хоорай ханазының даштарын шынааже дүжүр октап,
ооң таваан чанагаштап каар мен.

7Ооң шупту даш көжээлери буза шаптырар,
ооң бүгү дүрзү-бурганнарын үрегдеп узуткаар мен+,
ооң шупту өргүл белектери отка өрттеттирер.

Самария ол өргүл белектерин самыын-садар херээженниң төлевири дег кылдыр ап турган болгай+,
ол белектер самыыраан улуска катап база төлевир апаар».

Иудеяның хоорайлары эжелеттирер

8Самарияның буурааны дээш ыглап-сыктаар мен+,
качыгдалдан кызыл-даван, чанагаш улчуп чоруптар мен+,
шөө-бөрүлер ышкаш улуур мен,
страус куштар ышкаш хомудап ыглаар мен+.

9Чүге дээрге Самарияның балыы эмнеттинмес-тир+,
ол балыгланыышкын Иудеяда чеде берген-дир,

Мээң чонумнуң хаалгазында, Иерусалимниң бодунда барган-дыр.

10Иудейлер, кел чыдар кеземче дугайында Геф хоорайга чугаалаваңар+,
аңаа шуут ыглашпаңар.

Бет-Леафра суурга качыгдалдан довурак-доозунга боражып алыңар[*].

11Шафирниң чурттакчылары, бужартаан, шалдаң боттарыңар өскээр көжер силер;

Цаанда чурттап турар улус дезип үнүп шыдавас;

Бет-Эцелдиң чурттакчылары кажыыдап ыглажып турар,
олардан дуза ап шыдавас силер.

12Мароттуң чурттакчылары эки медээлер манап чадааш, могап турупкан,
чүге дээрге Дээрги-Чаяакчының ыдыпкан айыыл-халавы

Иерусалимниң хаалгазында безин чедип келген-дир+.

13Лахистиң+ чурттакчылары, чүгүрүк аъттарыңарны дайынчы тергелерге кожуңар!

Израильдиң кемниг херектерин өттүнгеш,
силер Сион-кысты бачытче киирип каан силер.

14Иудей чон, сен ам Морешет-Гефче чарлыышкынның белектерин чорудар сен.

Ахзив хоорай+ Израильдиң хааннарының манаан идегелин мегелеп каар.

15Морешаның чурттакчылары, Бурган силерже эжелекчи эккээр,

Израильдиң алдар-аттыг улузу Одолламда куйларже чаштынар ужурга таваржыр+.

16Эргим ынак оолдарыңар дээш качыгдап,
бажыңар дүгүн чулуп, дас куш ышкаш тас апарыңар+,
чүге дээрге оларны силерден чарып, тудуп аппаар-дыр.

2

Кызагдакчылар ат болур

2^1Орун-дөжээнге чыткаш+, кемниг херек, бузут үүлгедир бодалдыг улус ат болур!

Олар – даң адып кээрге, ук бодалдарын күүседиптер күш-шыдалдыг улус-тур.

2Ол улус шөлдер күзээр болза, хунаап аар-дыр,
бажыңнар күзээр болза, былаап аар-дыр.

Бажыңнарга чурттап олурган улусту олар кызагдап,
бажың ээзин-даа, ооң өг-бүлезин-даа үптеп-тонап,
оларның ээлел черин бодунга ап аар-дыр+.

3Ынчангаш Дээрги-Чаяакчы ол чонга удур мынча дээн:

«Мээң бодалдарым база бар:

Мен силерже адырлып шыдавазыңар айыыл-халапты ыдар деп тур мен.

Моон соңгаар адыыргап базып турар харыыңар чок апаар,
чүге дээрге айыыл-халап үези келген-дир.

4Ол хүн улус силерниң дугайыңарда качыгдал ырлары чогаадыр,
ажыыңар ажып ыглажыр: „Бис шуут-ла хоозурап калдывыс!

Чонувустуң хувааглыг черин Ол өскээр хемчээп, былаап алды.

Бистиң шөлдеривисти Бурганга шынчы эвес улуска үлеп берип тур“».

5Ынчангаш Дээрги-Чаяакчының чонунуң аразынга
кым-даа силерге хувааглыг чер үлеп бербес.

Чон чүгле меге медээчилерге ынак

6Улус: «Өттүр билип медеглевеңер!+

Ол дугайында өттүр билип медеглеп болбас.

Бистиң адывыс баксыравас!

7Дээрги-Чаяакчы ындыг килеңнээчел бе?

Ол ындыг чүвени кылып болур бе?» – деп чугаалап турар.

«О, Иаковтуң салгалы, ынча деп болур бе?

Мээң сөстерим чөптүг амыдырап чоруур кижиге ачылыг болбас бе?

8Ооң мурнунда Мээңии турган чон дайзын дег тура халаан[*];
айыыл дугайында каразывайн чаныңар-биле эртип турар тайбың улустуң хевин ушта тыртып,
былаап ап турар-дыр силер.

9Мээң чонумнуң херээженнерин эптиг бажыңнарындан үндүр сывыртап турар-дыр силер;
оларның ажы-төлүнден Мээң хайырлаан ачы-буянымны
кезээ шагда хунаап ап турар-дыр силер.

10Дораан чоруй барыңар – бо черге ам амыр-дыш турбас,
ону арыг эвези дээш буурадып каар+,
ол болза коргунчуг буураашкын боор.

11Бир эвес мегечи азы бузурукчу кижи келгеш:

„Мен силерге арага база өске-даа эзиртир суксун дугайында өттүр билип медеглээр мен“ – дээн болза,
ол кижи бо чонга таарымчалыг медээчи боор турган болду бе».

Аазап каан камгалал

12«О, Иаковтуң салгалы, Мен силерни шуптуңарны ыяап чыып аар мен,

Израильдиң артынчызын ыяап каттыштырып каар мен.

Кажаалаткан хойларны дег, одарга кодан хойну дег,
силерни каттыштырып, чыыр мен –
бо черни чыылган хөй кижиниң шимээни дола бээр.

13Силерниң мурнуңарга орук ажыдыкчызы чоруур;
силер хоорайның хаалгазын чаза таварып үне бээр силер.

Хааныңар силерниң мурнуңарга чоруур,

Дээрги-Чаяакчы силерни баштаар+».

3

Төлеп чок чагырыкчылар болгаш бүдүү билирлер

3^1Мен ынчан: «Иаковтуң салгалының баштыңнары,

израиль чоннуң чагырыкчылары, дыңнаңар!

Чөптүг шииткелди билир ужурлуг эвес силер бе?+

2А силер – буянны көөр хөңнү чок, бузутка ынак,
кижилерниң кежин союп, эъдин сөөгүнден шылып турар улус-тур силер;

3мээң чонумнуң эъдин чип, кежин соя тыртып,
сөөктерин сыйып, чанчарылдыр үүрмектеп турар,
пашче каар дээн дег, эъдин доорап турар улус-тур силер!+» – дээн мен.

4Үе кээрге, олар Дээрги-Чаяакчыны кыйгырып, дуза дилээр,
а Ол харыылавас+.

Ол үеде Дээрги-Чаяакчы олардан үүлгеткен бузуду дээш хая көрнү бээр.

5Дээрги-Чаяакчы мынча дээн:

«Мээң чонумну будулдуруп турар бүдүү билирлерге хамаарыштыр+.

Силерни чемгерер улуска амыр-тайбың медеглээр-дир силер+,
а аъш-чем бербес улуска кыжанып, дайын чарлаар-дыр силер.

6Ол дээш, силерни көстүүшкүннер чок дүн сыырыптар,
өттүр билген медеглелдер чок дүмбейге бүргеттирер силер+.

Бурганның медээчилери дирткен силерниң кырыңарда хүн ажа бээр,
чырык хүн силерге караңгылай бээр+.

7Өттүр көөр улус ыядып каар, бүдүү билирлерниң ады баксыраар+;
силер шупту аксыңар хаап аар силер,
чүге дээрге Бурган силерге харыылавас».

8А мен болза Дээрги-Чаяакчының Сүлдези берген күшке,
шынныг чорукка болгаш дидим чорукка бүргеткен мен,

Иаковтуң салгалынга – ооң кемниг херээниң дугайында,
израиль чонга – ооң бачыдының дугайында+ чугаалаар мен.

9Иаковтуң салгалының баштыңнары, израиль чоннуң чагырыкчылары, мону дыңнаңар!

Силер чөптүг шииткелди херекке албайн, бүгү шын чүвени хажыдып турар-дыр силер.

10Силер – Сионну өлүрүүшкүн-биле, Иерусалимни кемниг үүлгедиишкин-биле
тудуп тургузуп турар улус-тур силер!+

11Иерусалимниң баштыңнары хээли ап, шиидип турар-дыр+,

Бурганның бараалгакчылары төлевир ап, өөредип турар-дыр,

Бурганның медээчилери акша-мөңгүн ап, төлгелеп турар-дыр+.

Ооң кадында Дээрги-Чаяакчыга даянып:

«Дээрги-Чаяакчы бистиң аравыста эвес чүве бе?

Бисти айыыл-халап таварбас!» – дижирлер+.

12Ынчангаш силерниң хайыңар-биле Сионну шөл ышкаш аңдарып кааптар+,

Иерусалим бузундулар оваазы апаар,

Бурганның өргээзин туткан даг арга-ыяш үнген чер апаар+.

4

Дээрги-Чаяакчының даа

(Иса. 2:2-4)

4^1Сөөлгү хүннер кээрге, Дээрги-Чаяакчының өргээзи турар дагны

Ол өске бүгү тейлер, даглардан бедидир тургузуп каар;
өске аймактар ынаар чедип кээр,

2эңдерик чоннар аңаа чыглып кээр+.

Олар бот-боттарынга: «Барып, Дээрги-Чаяакчының даанче,

Иаковтуң Бурганының өргээзинче үне берээли+.

Бурган бисти Ооң оруктары-биле чоруурунга өөредип каар,
бис Ону эдерер бис» – дижир.

Сиондан ыдыктыг хоойлу дүжүп кээр,

Иерусалимден Дээрги-Чаяакчының сөзү тараар.

3Аймактарның херээн Ол шиитпирлээр,
ырак чурттарда күштүг чоннарның чаргы-чаалызын Ол үзер.

Олар боттарының хылыштарын андазыннарже,
чыдаларын – хол кадыырларынче эде соп кылып аар+.

Бир чон өске чонга удур хылыш көдүрбес,
олар моон соңгаар дайын чорударынга өөренмес+.

4Кижи бүрүзү бодунуң виноградын, бодунуң фига ыяжын
болбаазырадып, тайбың чурттаар+,
оларны моон соңгаар кым-даа коргудуп-дүвүретпес+,
чүге дээрге Аг-шериглиг Дээрги-Чаяакчы ынча деп чугаалаан болгай.

5Бүгү өске чоннар боттарының бурганнарының аайы-биле чурттап турар+,
а бис кезээ мөңгеде Бурганывыс Дээрги-Чаяакчының аайы-биле чурттаар бис.

Дээрги-Чаяакчының бодалы

6«Ол хүн Мен аскак-бүскек чонну чыыптар мен – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

Шөлүттүрген улусту, Мээң оларже айыыл-халап ытканым улусту
чыглыр кылыптар мен+.

7Аскак-бүскек чондан Израильдиң артынчызын тургузар мен,
ойлаттырган улусту күштүг чон кылып каар мен.

Шак ол хүнден эгелээш, Дээрги-Чаяакчы мен оларны

Сион дагдан кезээ мөңгеде чагырар мен.

8А сеңээ хамаарыштыр, Сион тей.

Сен Бурганның Бодунуң чонун, кадарчы кижи кодан малын хайгаарааны дег,
көрүп турар суургазы сен.

Биеэги эрге-чагыргаң сенче эглип кээр,

Иерусалимге катап база күрүне доктаап турар.

9Сен чүү дээш алгырып тур сен? Хааның чок чүве бе?+

Сээң чөвүлекчиң чок апарган бе?

Божуп чыдар херээжен дег, аарышкыга алзып чооруң ол?+

10Сион-кыс, божуп чыдар херээжен дег, хилинчектенип, човуурта,
чүге дээрге сен ам хоорайны каапкаш, ажык шөлге турумчуп аар сен,

Вавилонче чеде бээр сен+.

Ооң соонда аңаа камгалал алыр сен,

Дээрги-Чаяакчы сени аңаа дайзыннар холундан хостап аар.

11Ам сеңээ удур хөй чоннар чыглып келгеш:

„Ол бужартазын! Бистиң карактарывыс Сионнуң буураарын
мага хандыр көрүп алзын!“ – дижип турар-дыр.

12Ынчалза-даа ол чоннар Дээрги-Чаяакчының бодалдарын билбейн турар-дыр+.

Бурган оларны тараа шаңынга моожалар дег чыып алган,
а олар Ооң бодаан чүүлүн угаап билбээн-дир.

13Көдүрлүп келгеш, ол моожаларны таптай бастыр-ла, Сион-кыс;

Мен сени демир мыйыстыг+, хүлер дуюгларлыг буга дег кылып каар мен,
хөй чоннарны чылча шавар сен.

Оларның эт-хөреңгизин Дээрги-Чаяакчыга,
оларның байлаан – бүгү чер-делегейниң Чагырыкчызынга бараалгадыр сен+».

5

Вифлеемге төрүттүнер ужурлуг чагырыкчы

5^1Аг-шериглиг хоорай, аг-шерииңни белеткеп ал,

бис бүзээлеттирип алган-дыр бис.

Израильдиң баштыңы чаагынче шыкпыыш-биле соктурар-дыр.

2«А сен, Вифлеем-Эфрата[*],

Иудеяның төрел бөлүктериниң аразында чөгенчиг суур-даа болзуңза,

Израильдиң чагырыкчызы апаар кижи сенден үнүп+, Мээңии боор-дур.

Ооң ызыгууру эрте-бурун шагда, үе-дүпте-ле укталган-дыр».

3Бурган израиль чонну кезек үеде кааптар.

А иштиг херээжен демги чаш төлдү божуп аарга,
израиль чонче оларның арткан ха-дуңмазы ээп кээр.

4Израильдиң чагырыкчызы туруп келгеш,
коданын Дээрги-Чаяакчының күжү-биле,
бодунуң Бурганы Дээрги-Чаяакчының алдарлыг ады-биле кадарар+.

Чон ынчан айыыл чок чурттаар+,
чүге дээрге чагырыкчының өндүр ат-алдары чер-делегейниң ужу-кыдыынга чедир нептерээр+.

5Чагырыкчы чонга амыр-тайбыңны хайырлаар+.

Бистиң чуртувусче ассирийлер кирип келгеш,
ордуларывысты таптаар болза,
оларга удур чеди азы сес баштыңчыны көдүрер бис.

6Олар Ассирияның черин хылыш-биле чагырар,

Нимродтуң[*] черин хынындан ужулган хылыш-биле[*] чагырар.

Бир эвес ассирий аг-шериг чуртувустуң кызыгаарын үреп кирип кээр болза,
чагырыкчывыс бисти Ассириядан камгалаар.

7Израиль чоннуң артынчызы хөй чоннар аразынга

Дээрги-Чаяакчының дүжүргени шалың, оът-сигенде элбек чаъс-чайык суу дег боор;
олар улуска идегевес, кижи амытанга ынанмас.

8Израиль чоннуң артынчызы өске чоннар аразынга,
хөй аймактар аразынга черлик аң-мең аразында арзылаң дег,
кодан хойлар аразында аныяк арзылаң дег болур –
ол халып үнгеш, оларны кемдедип, үзе-чаза тыртар,
кым-даа оон адырып шыдавас.

9Сээң холуң дайзыннарыңга удур көдүрлүр,
сээң бүгү өжээтеннериң кырдырып аар.

10«Ол хүн сээң аъттарыңны узуткап,
дайынчы тергелериңни үреп каар мен+ – деп, Дээрги-Чаяакчы медеглээн. –

11Сээң чериңде хоорайларны узуткап, бүгү шивээлериңни үреп бузуп каар мен+.

12Караң көрнүр чорууңну узуткап каар мен –
чонуңнуң аразынга төлгелээр улус артпас+.

13Сээң дүрзү-бурганнарыңны, ыдыктыг көжээлериңни узуткап каар мен –
бодуңнуң холуң-биле кылып алган чүүлдериңге моон соңгаар мөгейбес сен+.

14Ашера бурганга тураскааткан адагаштарны тура тыртып+,
сээң хоорайларыңны үреп бузуп каар мен.

15Мени тооп дыңнавайн барган чоннарга килеңнеп,
ажынып-хорадап, олардан өжээн негээр мен».

6

Дээрги-Чаяакчының израиль чон-биле чаргызы

6^1Дээрги-Чаяакчының чугаалаар чүвезин дыңнаңар.

Чон база туруп келгеш, дагларның мурнунга херээн чугаалазын,
тейлер ооң сөзүн дыңназын.

2Даглар, чер-делегейниң быжыг үндезиннери,

Дээрги-Чаяакчының чаргызын дыңнаңар+.

Чүге дээрге Ол Бодунуң чону-биле чаргылдажып турар-дыр+,

Израиль-биле Ол маргыжып турар-дыр:

3«Мээң чонум, сени Мен канчапкан мен?

Чүнүң-биле сээң шыдамыыңны шенедим?+

Меңээ харыылап көр.

4Мен сени египет черден үндүре берген мен,
кулданыышкындан хостап каан мен.

Моисей, Аарон болгаш Мариам оларны сени баштаар кылдыр чоруткан мен+.

5Мээң чонум, Моавтың хааны Валактың чүнү бодап алганын,

Беорнуң оглу Валаамның аңаа чүү деп харыылаанын сактып кел+,

Ситтимден Галгалга чедир орууңну[*] бодап кел.

Дээрги-Чаяакчының чөптүг херектерин билип алыңар».

6Чүнүң-биле Дээрги-Чаяакчының мурнунга кээр мен,

Дээди Өрүкү Бурганның мурнунга чүнүң-биле кээп мөгеер мен?

Ооң мурнунга бүрүн өрттедир өргүлдерлиг,
бир харлыг бызааларлыг кээр мен бе?+

7Муң-муң кошкарлар-биле, эмге-тикчок хемнер дег аккан олива үзү-биле

Дээрги-Чаяакчының күзелин хандырып болур бе?

Кем-буруум дээш Аңаа дун оглумну өргүүр мен бе,
сагыш-сеткилимниң бачыды дээш иштимден үнген үре-төлүмнү бээр мен бе?+

8О, кижи амытан, Бурган сеңээ Ооң экизинер чүүлү чүдел дээрзин чугаалап каан ийик.

Дээрги-Чаяакчы сенден чүнү негеп турар ийик+:
ажыл-херектериңге чөптүг бооруңну,
энерел көргүзеринче чүткүлдүг бооруңну болгаш

Бурганыңның мурнунга томаарып чурттаарыңны эвес чүве бе?+

Израильдиң кем-буруузу болгаш кеземчези

9Дээрги-Чаяакчы хоорайны кыйгырып тур

(мерген угаан дээрге Сээң адыңдан коргары болгай):

«Чагырга мергезин база ону тургузуп каан Бурганны тооп дыңнаңар[*].

10Бузуттуг улустуң бажыңында байлакты
багай үүлгедиг-биле чедип алган эвес чүве бе?+

Эвээжедип каан, каргаттырган хемчээл ажыглап турар эвес чүве бе?+

11Шын эвес деңзилер, меге хемчээлдер ажыглаар кижини агартыр мен бе?+

12Сээң байларың каржы-дошкун-дур+,
чурттакчыларың меге чүве чугаалаар-дыр,
оларның аксындан чүгле меге үнер-дир+.
13Ол дээш, Мен сээң когуң үзүп эгелээн мен,
бачыттарың дээш сени хоозурадып эгелээн мен.

14Чемненгеш-даа, тотпас сен, ишти-хырның куруг болур+;
чыып шыгжааш-даа, камнап ап шыдавас сен:

камнап шыдаптар-даа болзуңза,
ол чүвеңни хылышка хүлээдип бээр мен.

15Тарып олурткаш-даа, дүжүт ажаап албас сен,
оливкаларны сыскыргаш-даа, үзү-биле чагдынмас сен;
виноград чулуун сы баскаш-даа, арага ишпес сен+.

16Омри хаанның чаңчылдарын,

Ахав хаанның өг-бүлезиниң бүгү бузуттуг херектерин
хевээр арттырып алган сен,
оларның сүмелерин ёзугаар кылып турган сен+.
Ынчангаш Мен хоорайны хоозуралга,
ооң чурттакчыларын – бак атка киреринге таварыштырар мен;
силер өске чоннарның дорамчылалынга таваржыр силер+».

7

Чоннуң бужар байдалы

7^1Аа халак! Мен ам чайгы чимистерни чыып каапкан соонда,

виноградты ажаап каапкан соонда келген кижи дег апардым –
чипки дег чаңгыс-даа салбак кат чок,
мээң чиксээрим чаңгыс-даа бышкан фига чимизи чок+.

2Чер кырында Бурганга бердинген кижилер артпаан,
улус аразында чөптүг кижилер чок+.

Бүгү улус хан төгер дээш кедег кылып турар,
кижи бүрүзү ха-дуңмазынга какпа-дузак салып турар+.

3Оларның холдары бузут үүлгедир талазы-биле мергежээн;
чагырыкчы кижи белектер негеп турар,
шииткекчи хээли ап турар+,
бай-шыдалдыглар боттарының күзел-соруун албадап күүсеттирер –
олар шупту аразында дугуржулгалыг.

4Оларның эң дээрези – тенниг хараган дег, эң чөптүү – тенниг бок үнүштен дора+.

Оларже медээчилериниң медеглеп турган хүнү келген-дир;
олар ам кеземчеге онаажыр, олар ам дүвүрелге алзыптар.

5Өңнүүңерге бүзүревеңер, эжиңерге ынанмаңар.

Хойнуңда чыдар кадайың-биле безин оваарымчалыг чугаалаш+.

6Чүге дээрге оглу адазын куду көөр-дүр,
уруу – авазынга, кенни – кунчуунга удурланыр-дыр,
кижиниң дайзыннары – ооң өг-бүлезинде боор-дур+.

7А меңээ хамаарыштыр алыр болза, Дээрги-Чаяакчыже ынаныштыг көөр мен,
мээң Камгалакчым Бурганны манаар мен+.

Бурганым мени дыңнап каар.

Израильдиң катап тургустунары

8Дайзыным, буурааным дээш өөрүве!+

Барып ушкан-даа болзумза, база катап туруп кээр мен+.

Караңгыда олурар-даа болзумза, Дээрги-Чаяакчы меңээ чырык апаар+.

9Дээрги-Чаяакчының килеңин чүктээр ужурлуг мен,
чүге дээрге Аңаа удур бачыт үүлгеткен мен.

Бурган мээң таламда апарбаан шаанда,
меңээ болчуп эгелевээн шаанда, ындыг болур.

Оон Ол мени чырыкче үндүрүп каар+,
мен Ооң шынныын көрүп каар мен.

10Дайзыным база ону көрүп каар;
меңээ: «Сээң Бурганың Дээрги-Чаяакчы кайыл?» – деп турган болгаш+,
ооң ады баксыраар.

Мен ооң кудумчуда малгаш дег таптадып турарын мага хандыр көөр мен+.

11Иерусалим, сээң ханаларыңны тудар, кызыгаарларыңны делгемчидер хүн кээр.

12Ол хүн улузуң Ассириядан-даа, Египеттиң хоорайларындан-даа,

Евфрат хемден-даа, далайлар, даглардан-даа сенче чедип кээр+.

13А чер-делегей ооң чурттакчыларының үүлгедиглери дээш хоозуралга таваржыр.

Бурганның Израильге өршээлдии болгаш аңаа шынчызы

14Бодуңнуң чонуңну шыкпыыжың-биле кадарып көрем+.

Сээң өнчүң болур кодан хой шырыштарда аңгы чурттап чоруур-дур,
а долгандыр дүжүткүр одар-белчиирлер бар-дыр.

Хойларың, шаг шаанда ышкаш,

Васан биле Галаад деп эки черлерге оъттазын+.

15Египет черден үне берген үеңде ышкаш,
кайгамчык чүүлдериңни биске көргүзүп көрем+.

16Өске чоннар ону көрүп кааш,
боттары чеже-даа күчү-күштүг болза, бак атка кирер+.

Олар аксын холу-биле дуглап аар+,
оларның кулактары дүлейлеп каар.

17Олар, чылан ышкаш, черде соястаан курттар дег, довурак чылгаар+,
боттарының быжыглалдарындан сириңейнип союп үнүп кээр+,
бистиң Бурганывыс Дээрги-Чаяакчы сенче эглип кээр,

Сенден коргуп-сүртээр.

18Сен ышкаш өске Бурган бар бе?+

Сен бачытты өршээп турар сен,

Бодуңнуң чонуңнуң артынчызының кем-буруузунче көрбейн турар сен.

Мөңгези-биле килеңневес-тир сен+,
чүге дээрге энерел көргүзери Сеңээ таарымчалыг-дыр+.

19Бурганывыс, Сен биске база катап ээ-хайыралыг боор сен;
бистиң бачыттарывысты таптап кааптар сен,
бүгү кем-буруувусту дүп чок далайже октаптар сен+.

20Бистиң ада-өгбевиске шаг шаанда даңгыраглааның дег+,

Иаковтуң салгалынга шынчы боор сен,

Авраамның ук-салгалынга энерелдиг боор сен.

* 1:10-15 Еврей дылда ол хоорай-суурларның аттары оларның хуу-салымын айтып турар сөстер-биле үннешкек. Ол суурлар Иерусалимниң чоок-кавызынга турган.

* 2:8 Бо домактың утказы эки билдинмес. Ооң болгу дег өске утказы мындыг: «Силер дүүн Мээң чонумга удур дайзын дег тура халыдыңар».

* 5:2 Эфрата – Вифлеем хоорайны эфрат деп бир төрел бөлүк улус ээлеп турган. Давид хаан ол хоорайга төрүттүнген чүве-дир (Руф 1:2; 1 Хаан. 17:12; 1 Чыл. 2:50-51 көр).

* 5:6 Нимрод – Ассирияның найысылалы Ниневияның үндезилекчизи (Э. д. 10:8-12 көр).

* 5:6 Азы: «Ооң бодунуң хаалгазынга».

* 6:5 Ситтим биле Галгал – Ханаанче кирерде израильчилерниң турлаглары (Иис. 3:1; 4:20 көр).

* 6:9 Бо домактың утказы эки билдинмес. Болгу дег өске утказы мындыг: «Хоорайда чыылган улус-чон, дыңнаңар!»

+ 1:1 4 Хаан. 16:1; 18:1; Иса. 1:1; Ос. 1:1
+ 1:1 Иса. 7:9; Иер. 23:13-14
+ 1:2 3 Хаан. 22:28; Ыд. ыр. 48:2
+ 1:2 Иса. 34:1
+ 1:2 Ыд. ыр. 10:4; Иона 2:8; Авв. 2:20
+ 1:3 Иса. 26:21
+ 1:3 Ам. 4:13
+ 1:4 Ыд. ыр. 96:5
+ 1:7 1 Хаан. 5:4
+ 1:7 Ос. 2:12; 9:1
+ 1:8 Иса. 22:4; Иер. 9:1
+ 1:8 Иса. 20:2

+ 1:8 Иов 30:29; Иса. 13:21; 34:13; Иер. 50:39

+ 1:9 Ос. 5:13; Наум 3:19
+ 1:10 2 Хаан. 1:20
+ 1:12 Ам. 3:6
+ 1:13 4 Хаан. 18:14
+ 1:14 Иис. 15:44
+ 1:15 1 Хаан. 22:1
+ 1:16 Иса. 22:12
+ 2:1 Ыд. ыр. 35:5; Мих. 2:1
+ 2:2 Иса. 5:8
+ 2:6 Иса. 30:10; Иер. 11:21; Ам. 2:12
+ 2:10 Лев. 18:25
+ 2:13 Иса. 52:12
+ 3:1 Ыд. ыр. 81:2-4
+ 3:3 Ыд. ыр. 13:4; Иез. 34:3

+ 3:4 1 Хаан. 8:18; У. ч. 1:28; Иса. 1:15; Иер. 11:11

+ 3:5 Иер. 23:32
+ 3:5 Иер. 6:14; 8:11; Иез. 13:10
+ 3:6 Иез. 12:24; 13:23
+ 3:6 Ам. 8:9
+ 3:7 Зах. 13:4
+ 3:8 Иса. 58:1; Мих. 1:5
+ 3:10 Иез. 22:27; Авв. 2:12
+ 3:11 Иса. 1:23
+ 3:11 Иер. 6:13
+ 3:11 Иса. 48:1; Иер. 7:4
+ 3:12 Ыд. ыр. 128:3
+ 3:12 Иер. 26:18
+ 4:2 Иса. 56:7; 60:3; 66:20; Мал. 1:11
+ 4:2 Иса. 27:13; Иер. 31:6; Зах. 8:20-22
+ 4:3 Иоил 3:10
+ 4:3 Иез. 39:9; Ос. 2:18; Зах. 9:10
+ 4:4 3 Хаан. 4:25

+ 4:4 Лев. 26:6; Иер. 30:10; 46:27; Иез. 39:26

+ 4:5 Аж.-ч. 14:16
+ 4:6 Соф. 3:19
+ 4:9 Иер. 8:19
+ 4:9 Иса. 13:8; Иер. 6:24; 50:43
+ 4:10 Иса. 39:6
+ 4:12 Иса. 10:7
+ 4:13 3 Хаан. 22:11

+ 4:13 Иис. 3:11; Ыд. ыр. 96:5; Зах. 4:14; 6:5

+ 5:2 1 Чыл. 5:2; Мф. 2:6; Ин. 7:42
+ 5:4 Иса. 40:11
+ 5:4 Соф. 3:13
+ 5:4 Ыд. ыр. 71:8
+ 5:5 Иса. 9:6; 26:12
+ 5:10 Агг. 2:22; Зах. 9:10
+ 5:11 Иса. 17:9; 27:10
+ 5:12 Ы. х. к. 18:10
+ 5:13 Иса. 17:8; Зах. 13:2
+ 5:14 Хост. 34:13; Ы. х. к. 16:21
+ 6:2 Иез. 36:4
+ 6:2 Иса. 3:14; Ос. 4:1
+ 6:3 Иса. 43:22
+ 6:4 Хост. 12:51; 15:20; Сан. 12:2
+ 6:5 Сан. 22:5-6; 23:7-10; Башт. 11:25
+ 6:6 1 Хаан. 15:22
+ 6:7 Хост. 13:2; 4 Хаан. 3:27
+ 6:8 Ы. х. к. 10:12

+ 6:8 Иса. 1:17; Иер. 21:12; Зах. 7:9-10; Евр. 13:16

+ 6:10 Ам. 3:10
+ 6:10 Ам. 8:5
+ 6:11 Лев. 19:35-36; Ос. 12:7
+ 6:12 Ам. 3:10
+ 6:12 Иер. 9:8
+ 6:14 Лев. 26:26; Ос. 4:10; Агг. 1:6

+ 6:15 Лев. 26:16; Ы. х. к. 28:38-40; Ам. 5:11; Соф. 1:13; Агг. 1:6

+ 6:16 3 Хаан. 16:25-33

+ 6:16 Ыд. ыр. 43:14; 78:4; Дан. 9:16

+ 7:1 Иса. 24:13; Иер. 24:1; Ос. 9:10; Ам. 8:1-2; Мк. 11:13

+ 7:2 Ыд. ыр. 11:1; 13:1-3
+ 7:2 Ыд. ыр. 9:29-30
+ 7:3 У. ч. 17:23; Иса. 1:23
+ 7:4 Иез. 2:6
+ 7:5 Иер. 9:4
+ 7:6 Мф. 10:35-36; Лк. 12:53
+ 7:7 Ыы. 3:25,
+ 7:8 Авд. 1:12; Мих. 4:11
+ 7:8 Ыд. ыр. 36:24; У. ч. 24:16-18
+ 7:8 Ыд. ыр. 26:1; 111:4
+ 7:9 Иса. 58:8
+ 7:10 Ыд. ыр. 41:4; 78:10; 113:10; Иоил 2:17

+ 7:10 2 Хаан. 22:43; Ыд. ыр. 17:42; Зах. 10:5

+ 7:12 Иса. 11:11-12; 43:5; Ос. 11:11; Зах. 8:7; 10:10

+ 7:14 Ыд. ыр. 22:4
+ 7:14 Иер. 50:19
+ 7:15 Ыд. ыр. 77:12; Иса. 11:16
+ 7:16 Иса. 26:11
+ 7:16 Иов 21:5; У. ч. 30:32
+ 7:17 Э. д. 3:14; Ыд. ыр. 71:9; Иса. 49:23
+ 7:17 2 Хаан. 22:46; Ыд. ыр. 17:46
+ 7:18 Хост. 15:11
+ 7:18 Ыд. ыр. 102:9
+ 7:18 Хост. 34:6-7
+ 7:19 Иса. 38:17
+ 7:20 Э. д. 17:2; 26:3; Ыд. ыр. 104:9

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=TVN

Тайылбырлыг Словарь

Тайылбырлыг Словарь

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. Ө

13. П

14. Р

15. С

16. Т

17. У

18. Ү

19. Ф

20. Х

21. Ч

22. Ш

23. Ы

24. Э

Авраам – еврей чоннуң үндезилекчи өгбези, Бурганга бүзүрээриниң үлегер-чижээ. Дээрги-Чаяакчы ооң адын солуваанда, Аврам деп аттыг турган. Дээрги-Чаяакчы ооң-биле тускай чагыг-керээ чарган (Э. д. 12–25 эгелер).

Авырал (орус. благодать) – Бурганның өршээли, ээ көрүүшкүнү, энерели, бүзүрээн кижиге чорудуп бээр күжү.

Ажыдыышкын (грек. апокалипсис, орус. откровение) – Бурганның кандыг-бир кижиге Бодунуң күзел-соруун илередип көргүзери. Бурган ажыдыышкынын янзы-бүрү аргалар-биле кылып турган – чамдыкта кижиге дорту-биле чугаалап, чамдыкта Бодунуң төлээзин чорудуп, а чамдыкта дүш азы онза көстүүшкүн таварыштыр ону көргүзүп турган.

Акталаткан кижи (орус. евнух) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке оолдарны чамдыкта чазап (азы акталап) каар турган. Шак ынчаар акталаткан эр кижилер хааннарга бо-ла бараан болур, чүге дээрге оларны хаанның кадайларынга хамаарыштыр айыыл чок деп санаар турган.

Аллилуйя – Ыдыктыг ырларда Бурганны алдаржыткан кыйгы. Дорт очулдурарга, «Дээрги-Чаяакчыны мактаңар!» дээн.

Аминь – еврей дылдан дорт очулдурарга, «ылап шын» дээн, колдуунда-ла «ындыг», «ындыг-ла болзунам» дээн уткалыг сөс.

Амыр-дыш хүнү (евр. шаббат) – еврейлерде неделяның чедиги хүнү болур, бүрүнү-биле Бурганга тураскааттынган хүн (Хост. 20:8-11; Ы. х. к. 5:12-15). Ол хүнде иудейлер синагогаже баар ужурлуг. Хүннүң-не кылыр ажылды ол хүн кылыры хоруглуг.

Аптара, ыдыктыг аптара (орус. ковчег завета) – Дээрги-Чаяакчының айтыышкынын ёзугаар израильчилер тускай аптараны кылып каан. Моисей ынаар Он айтыышкын бижээн калбак даштарны суп каан, ынчангаш аптараны «Чагыг-керээниң аптаразы» деп база адап турган. Аптараның халывының кырында ийи херувим дүрзүзүн тургускан. Ол аптараны Ужуражылга майгынының (а ооң соонда Бурганның өргээзиниң) Эң ыдыктыг өрээлинге шыгжаар турган.

Арыг, арыг эвес – ыдыктыг хоойлу ёзугаар (Левит номундан көр) кижиниң мага-бодунуң чамдык байдалдары арыг эвес деп санаттынар (чижээлээрге, кеш аарыы-биле аарыыры, херээжен кижиниң ай демдээн көөрү). Ол ышкаш чамдык дириг амытаннар арыг эвес кылдыр санаттынып турган – оларны чиири база оларның сектеринге дээри хоруглуг. Арыг эвес дириг амытанга, кижиге азы черге дегген кижи арыг эвес апаар турган. Арыг эвес кижиниң Дээрги-Чаяакчыга мөгейген ёзулалдарга киржири хоруглуг.

Асия – Бичии Азияның (амгы Турция күрүнениң кезии) барыын талазында чыдар Римге чагырткан девискээр, Азия дип-биле салчап болбас.

Ашера – Ханаан чүдүлгеде кыс бурган. Хананейлер аңаа мактал-хүндү кылдыр ыдыктыг деп санаары ыяш адагаштар азы ыяштар тургузуп турган.

Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы (орус. священник) – ыдыктыг бараан болуушкун кылыр, өскээр чугаалаарга, Бурганның ыдыктыг өргээ-майгынынга өргүл кылыр база өске-даа чүдүлге ёзулалдары күүседир хүлээлгелиг кижи. Ооң кол сорулгазы – Бурган биле кижилер аразынга эптештирикчи болуру. Дээрги-Чаяакчы Левийниң аймаан Аңаа бараан болур аймак кылдыр шилип, аңгылаан соонда, Бурганның бараалгакчылары деп атты эдилээр эргени Моисейниң акызы Аароннуң эр хиндиктиг үре-салгалынга берген. Бурганның бараалгакчыларының аразында бирги черде турар, онзагай хүлээлгелерлиг база чон мурнунга улуг хүндүткелдиг бараалгакчыны дээди бараалгакчы деп адап турган. Сөөлзүредир ол дээди иудей Чөвүлелдиң база даргазы апарган. Ол тускай хептиг болур болгаш бодун онзагай арыг, үлегерлиг ап чоруур ужурлуг. Чүгле дээди бараалгакчы Ужуражылга майгынында база Бурганның өргээзинде Эң ыдыктыг өрээлче, чылда чүгле чаңгыс катап, өндүр улуг арыглаашкын хүнүнде кирер эргелиг турган (Лев. 16 эгени көр).

Баштыңнар (орус. старейшины) – Израиль чоннуң төрел бөлүктериниң эрге-чагырга туткан төлээлери. Бурганның бараалгакчылары-биле кады иудейлерниң шажынчы амыдыралын башкарып турганнар, оларның чамдыызы дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болур. Баштыңчылар деп адаар улус-биле салчап болбас.

Белдир-ыяш (орус. крест) – херектеннерни хилинчектеп, дорамчылап, бужартадыр дээш, азып шаажылаар адагаш. Рим империязынга эң аар кемниг херек үүлгеткен херектеннерни ийи шавышкак ыяшка хере шаап шаажылаары бүгү шаажылалдарның эң-не каржы болгаш хилинчектиг хевири деп санаттынар. Хөй таварылгаларда шаажылаттырганнарны белдир-ыяшка хол-будундан кадаг-биле чыпшыр кадаар турган. Иисусту белдир-ыяшка хере шаап шаажылаан соонда, ол шаажылал чепсээ Ону дамчып кээр камгалалдың ыдыктыг демдээ болу берген.

Болбаазыраңгай (орус. совершенный) – бүрүн дески, четпес чүүл, тала чок, бүрүнү-биле эки, эң дээди байдалга база эчизинге четкен боору.

Бурган (евр. Элохим, грек. Теос, орус. Бог) – бүгү-ле бар чүвениң Дээрги-Чаяакчызы, бистиң база Чаяакчывыс, амыдыралывыстың үндезин-дөзү.

Буянныг Медээ (грек. Эвангелион) – Иисус Христостуң суртаалдааны Бурганның Чагыргазының дугайында өөрүшкүлүг медээ. Буянныг Медээни христианнар сөөлзүредир Камгалакчы Иисустуң бо делегейге өлүмү болгаш катап дирилгениниң дугайында чугаа деп билип эгелээн. Ынчангаш Христостуң амыдыралы болгаш ажыл-херээниң дугайында тоожаан дөрт номну база Буянныг Медээлер деп адаан.

Ваал – Ханаанның чурттакчыларының мөгейип турган янзы-бүрү бурганнарының ат-дужаалы. Дорт очулдурарга, «ээ» дээн.

Веелзевул – Эрги Чагыг-керээ үезинде Израильди долгандыр чурттаан чоннарның мөгейип турган бурганнарының бирээзи (4 Хаан. 1:3 көр). Иисус Христостуң үезинде еврейлер буктарның чагырыкчызы эрликти ынчаар адап эгелээн.

Галилея хөлү – Израильдиң соңгу чүгүнде чыдар бо хөл Галилея, Геннисарет, а сөөлзүредир рим чагырыкчы Тиверийге тураскааткан Тивериада хөлү деп үш аңгы аттыг. Грек сөзүглелде ол улуг эвес хөлдү колдуунда-ла далай дээр турган. Оон Иордан хем үндүр агып чыдар. Ол хөлдүң чоок-кавызынга хөй чурттакчылыг черлер турган, оларның чурттакчы чону колдуунда балык тудуп амыдырап чораан.

Давид – Христостуң төрүттүнеринге чедир бир муң хире чыл мурнунда израиль чоннуң ийиги хааны. Бурганны алгап-мактаан дыка хөй Ыдыктыг ырларның бижикчизи. Бурган Давидке ооң салгакчылары израиль чонну кезээ мөңгеде хааннаарын аазаан, ынчаарга иудейлер боттарының манап турганы камгалакчы хаан Давидтиң ук-ызыгуурундан төрүттүнер ужурлуг деп санап, ону Давидтиң Оглу деп адаар турган.

Дайынчы терге (орус. колесница) – эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эң күчүлүг дайынчы чепсек-херекселдиң бирээзи кылдыр санадып турган.

Дүрзү-бурган (орус. идол) – еврей чон-биле кожа чурттап чораан чоннар шуткуп-сиилбээн, чуруп каан дүрзүлер кылып алгаш, оларын «бурганнар» деп адап, мөгейип турганнар. Дээрги-Чаяакчыга шынчы эвес иудейлер база чамдыкта ынчалдыр кылып турган.

Дээди иудей Чөвүлел (грек. синедрион) – Иисус Христостуң үезинде иудей чонну башкарып турган дээди даргалар. Дээди Чөвүлелдиң кежигүннеринге Бурганның дээди бараалгакчылары, чоннуң баштыңнары база ном-хоойлу тайылбырлакчылары хамааржып болур турган.

Дээрги-Чаяакчы (евр. Яхве, грек. Кириос, орус. Господь) – Эрги Чагыг-керээде ол ат-дужаал Яхве (Иегова) деп аттың очулгазы, Бурганның ыдыктыг ады болур. Бурган Моисейни израиль чонну Египеттен үндүре берзин дээш чорудуп тура, Бодун ол ат-биле адаан. Шак ол ыдыктыг атты душ бооп бужартадырындан сезингеш, иудейлер Христостуң төрүттүнеринге чедир үеде-ле Ыдыктыг Бижилгелерни номчуп тургаш, ол атты ыыткыр чугаалавайн, ооң орнунга «адонай» азы «дээрги» деп турганнар.

Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи (грек. ангелос) – дорт очулдурарга, «айбычы» дээн уткалыг сөс. Бурганга бараан болуп турар, дээр уктуг, угаан-сарыылдыг, онзагай амытаннар. Бурган оларны дамчыштыр бүгү чүвени башкарып, кижилерге база чоннарга дузалажып турар.

Иордан хем – Израильдиң кол хеми. Ол соңгу чүкте Галилея хөлүнден агып үнгеш, мурнуу чүкте Өлүг далайже агып кирген. Иордан он ийи израиль аймактың эрте-бурунгу черлерин ийи чарып турар – ооң барыын талазынга тос аймак, чөөн талазынга ийи аймак ээлээн черлерлиг турган, а Манассияның аймаа – хемниң ол-бо чарыынга чер ээлеп чурттап турган.

Кижи амытан Оглу (орус. Сын Человеческий) – Иисустуң Бодунга хамаарыштыр ажыглап келген бо ады Ону ёзулуг кижи кылдыр көргүспүшаан, Бурганның медээчилериниң чугаалап келгени Камгалакчы база ол-дур дээрзин онзалап демдеглеп турар. Эрги Чагыг-керээде Даниил медээчи «кижи амытан оглу ышкаш бир-ле Кижи» бүгү өртемчейниң чагырыкчызы болурун чугаалаан.

Кул-кадай (орус. наложница) – Эрте-бурунгу Чоокку Чөөн чүкке эр кижи элээн каш херээженни бодунга кадай кылдыр ап, а ол ышкаш бодунуң кул херээженнерин кадай кылдыр ап болур турган. Ынчалза-даа кул-кадайлары ээзиниң хостуг төрүттүнген кадайлары ышкаш эргелерлиг болбас ужурлуг. Бир эвес ээниң хостуг кадайының ажы-төлү чок болза, ол ашаанга бодунуң чалчазын кул-кадай кылдыр берип болур турган. Ындыг таварылгада чалчадан төрүттүнген ажы-төл ээ херээженниң ажы-төлү ышкаш бооп, хоойлу-дүрүм ёзугаар салгакчылар болур.

Кыртыжап демдектээри (орус. обрезание) – эр хиндиктиг улустуң Бурганга тураскааттынганын херечилээр иудей ёзулал. Төрүттүнгенинден бээр сески хүнүнде оолдарның дотааның кыдыкы кежин демдектеп, кыртыжай кезер. Бо ёзулал Авраам биле Бурганның аразында керээниң демдээ бооп, ол үеден бээр Авраамның үре-салгалының аразында нептерээн.

Левиттер – Левийниң үре-салгалы. Левий болза Иаковтуң он ийи оглунуң бирээзи база израиль чоннуң өндүр улуг өгбелериниң бирээзи болур. Левиттер үш төрел бөлүкке: Гирсоннуң, Кохаттың болгаш Мерариниң салгакчыларынга чарлыр. Бурган левит Аароннуң үре-салгалын Бодунуң бараалгакчылары кылдыр, а өске левиттерни ыдыктыг өргээ-майгынга ажылдап, бараалгакчыларга дузалаар кылдыр шилип алган.

Медээчи, Бурганның медээчизи (орус. пророк) – Бурганның күзел-соруун чонга медеглээр ужурлуг, Ооң тускай кыйгырткан кижизи. Бурган Бодунуң сөзүн медээчилерни дамчыштыр улуска чугаалап турган. Чамдык медээчилерниң сөстери номнар кылдыр бижиттинген болгаш Эрги Чагыг-керээниң элээн улуг кезиин тургузуп турар.

Моав – Израильдиң мурнуу-чөөн чүгүнге чурттап чораан, дүрзү-бурганнарга мөгеер моав чон Лот биле ооң улуг уруунуң хан холужуушкуннуг харылзаазындан тывылган (Э. д. 19:30-38). Израиль чоннуң Ханаанче чоокшулап келгениниң эгезинде-ле, моавтар биле израильчилерниң аразынга өжээннешкек чорук тургустунган. Ол өжээннежиишкин ужун израиль чонга моавтарны бодунуң ниитилелинче хүлээп аарын хоруп каан (Ы. х. к. 23:3). Руфь дугайында номда ол дүрүмнү чымчатканы илдең тускай таварылга бар.

Моисей – израиль чоннуң Египетке төрүттүнген өндүр улуг медээчизи, баштыңчызы болгаш хоойлу-дүрүм тургузукчузу. Моисей Бурганның айтыышкыны-биле еврей чонну Египетке туттуруушкундан үндүрген. Иудей чаңчыл ёзугаар «Беш ном» азы «Моисейниң хоойлузу» ооң бижээн номнары болур.

Мөргүл, мөргүүрү (орус. молитва) – ол дээрге кижиниң Бурган-биле чугаазы азы харылзажылгазы-дыр. Мөргүп тура, кижи Бурганны алдаржыдар, Аңаа өөрүп четтирер, бодунуң бачыттарын миннир, Оон дуза дилээр болгаш оон-даа өске.

Негев – Палестинаның мурнуу чүгүнде (Иуданың аймааның черинде) ээн кургаг ховунуң ады.

Ном-хоойлу тайылбырлакчызы (орус. книжник, законник) – бодун Бурганның хоойлузун (Ыдыктыг Бижилгелерни) шинчилээринге, тайылбырлаарынга база чара бижииринге бараан болдурган эртемден еврейлерни ынча дээр турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчызы Эзра Вавилонга туттуруушкундан ээп келген соонда, иудейлерге Дээрги-Чаяакчыга шын мөгейигже эглиринге дузалаан кижилерниң бирээзи турган. Ном-хоойлу тайылбырлакчыларының элээн хөйү дээди иудей Чөвүлелдиң кежигүннери болуп, чоннуң эң чугула херектерин шиитпирлеп турган.

Он-хоорай (грек. Декаполис, орус. Десятиградие) – Иисус Христостуң үезинде Галилея хөлүнүң чөөн талазында турар эң чугула он хоорайның эвилели база ол кезек девискээрниң ады. Он-хоорайның чурттакчыларының хөй кезии дүрзү-бурганнарга чүдүүр улус турган.

Өргүл – еврейлер Бурганга колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү эккеп өргүп турган. Өргүлдүң кол хевирлери Левит деп номда тодараттынып бижиттинген:

– бүрүн өрттедир өргүл – ооң кандыг-даа кезиин чип болбас турган, а өске өргүлдерни кезии-биле азы бүрүнү-биле эккеп салган кижи азы Бурганның бараалгакчызы чиир турган;

– далган-тараа өргүлү – ону янзы-бүрү быжырган хевирлерлиг кылдыр база оливка үзү-биле холаан кылдыр эккеп болур турган;

– эп-найырал өргүлү – ону Бурганның ачы-буяны дээш, Аңаа өөрүп четтириишкин илередири-биле эккеп турган;

– бачыт дээш өргүл – чоннуң аңгы-аңгы бөлүктеринден улуска боттарының бачыттары дээш өргүлдү бай-шыдалын барымдаалап, дөмей эвес хемчээлдиг кылдыр эккээрин чөпшээрээн турган;

– кем-буруу дээш өргүл – ооң-биле Бурганга азы өске-бир кижиге бодунуң кем-буруузу-биле чедирген когаралының орнун тургузары чугула турган.

Өргүлдүң өске хевирлери база турган, чижээлээрге, хүннээшкин өргүлү, сактыышкын өргүлү болгаш о.ө.

Өргүл салыр бедигээш (орус. жертвенник) – даштан кылган онзагай тудуг аймаа, аңаа еврейлер Бурганга өргүлдү (колдуунда-ла мал-маганны, куштарны азы үнүш-дүжүттү) өрттедип турган. Соломон хаанның үезинден эгелээш, Бурганга өргүл салыр дың чаңгыс чер Ооң Иерусалимде өргээзинге турган.

Өргээ, Бурганның өргээзи (орус. храм) – Бурганга бараан болуушкуннуң ыдыктыг оран-савазы. Соломон хаан Бурганның өргээзин Иерусалимге тудуп тургускан соонда, ол оран-сава Ужуражылга майгынының орнун ээлей бергеш, Израильде Бурганга бараан болуп, мөгеер болгаш өргүл кылыр чаңгыс-ла төп чер апарган. Аңаа Бурганның бараалгакчылары чүдүлге ёзулалдарын күүседип база Бурганга өргүлдү кылып турган. Соломоннуң туттуруп кааны Бурганның өргээзин бистиң эрага чедир 586 чылда вавилон аг-шериг үрегдеп каан. Бурганның ийиги өргээзин бистиң эрага чедир VI чүс чылдың төнчүзүнде туттуруушкундан хосталгаш, ээп чанып келген еврейлер туткан, оларны Давид хаанның Зоровавел дээр салгакчызы удуртуп, Аггей болгаш Захария медээчилер деткип турган. А хөй чылдар эрткенде, Ирод хаан Бурганның өргээзиниң девискээрин эде тургузуп база алгыдып каан. Ол өргээни бистиң эраның 70 чылында рим аг-шериг шуут үреп-бузуп каан.

Өске чоннар улузу (орус. язычники) – иудейлерниң билиишкини-биле Бурганның шилип алган чонунга хамаарышпас, олардан аңгы шажын-чүдүлгелиг улусту ынча дээр. Иудейлер оларны арыг эвес кылдыр санап, аралажып харылзашпазын кызып турган.

Понтий Пилат – Иудеяның Римден томуйлаан тус чер чагырыкчызы, ону б.э. 26 чылында император Тиверий олурткан. Ол Иудеяда рим аг-шеригни башкарып, Бурганның дээди бараалгакчыларын томуйлап база чугула шииткел айтырыгларын шиитпирлеп турган. Еврей төөгүчүлерниң херечилеп турары-биле, Пилат каржы-дошкун, туразы улуг кижи чораан, ол еврейлер болгаш самарийжилерге хөй хораны чедирген.

Прозелит – дүрзү-бурганнарга чүдүп чорааш, ооң соонда иудей чүдүлгени бүрүнү-биле хүлээп алгаш, кыртыжап демдектеттирип алган кижи.

Рефа улус – Ханаанга израильчилер кээр бетинде чурттап чораан кайгамчык улуг-шыырак мага-боттуг аймак-чон.

Саддукейлер – Иисус Христостуң үезинде иудейлерниң фарисейлерге удурланышкак шажынчы болгаш политиктиг бөлүү. Олар өлгеннерниң катап дирлиринге бүзүревес база Ыдыктыг Бижилге кылдыр чүгле Моисейниң Беш номун хүлээп көөр. Дыка хөй саддукейлер Бурганның бараалгакчылары турган болгаш, оларның ызыгууртан, бай-шыырак кижилер аразынга салдары улуг турган.

Самария чурттуглар азы самарийжилер – Палестинаның ортаа кезиинде, Иудеяның соңгу талазында, а Галилеяның мурнуу талазында чыдар черниң чурттакчылары. Самария чурттуглар чоорту дүрзү-бурганнарга чүдүүрүнден ойталап, Бурганга бүзүрей бергеш, Моисейниң хоойлузун сагып келгеннер (4 Хаан. 17 эгени көр). Самарияда чурттаан, еврей ук-ызыгуурлуг-даа болза, өске сөөк-язылар-биле холужа берген чон-биле иудейлер көрүшпес, өжээннежир чораан.

Синагога – иудейлерниң Бурганга мөгеери-биле база ыдыктыг хоойлуну өөренири-биле чыглыр чери.

Синай даг – Египеттен чөөн чүкте Синай чартык ортулукта турар даг. Ол дагга Дээрги-Чаяакчы Моисейге көстүп келгеш, израиль чонга Бодунуң хоойлузун берген. Ол дагны Хорив деп база адаар турган.

Сион – Иерусалим хоорайда Бурганның өргээзи турган дагның ады. Бурган шак ол черни иудейлер Аңаа мөгейзин дээш шилип алган. Иерусалим хоорайны Библияда чамдыкта «Сион-кыс» деп ойзу адап турар.

Соломон – Давид хаанның салгакчызы, бистиң эрага чедир Х чүс чыл үезинде хааннап чораан. Ол болза Бурганның аңаа хайырлааны өндүр улуг мерген угаан биле байлакшылы дээш, Чоокку Чөөн чүкке алдаржаан кижи турган.

Сугга суктурары (грек. баптисмос, орус. крещение) – бо ёзулалды эртип турар кижини сугже хензиг өйде шымындыр сугар. Сугга суктуруп, ыдыктаар ёзулалды эрткен кижиниң үндезини-биле чаартынып, чаа амыдыралче катап төрүттүнериниң база бачыттан ойталааш, Бурганче эглип кээриниң символ-демдээ. Сөөлзүредир Иисус Христостуң өлүмүнге база катап дирилгенинге бүзүрелдиң символу апарган.

Сүлде, Ыдыктыг Сүлде (орус. Дух Святой) – Бурганның Сүлдези; Иисустуң дилээнин ёзугаар Бурган Ададан бадып кээп турар, алыс шынны көргүзер Сүлде; Аргалакчы болгаш Болчукчувус.

Тамы (орус. ад, преисподняя) – бурунгу иудей чүдүлге ёзугаар бүгү өлген кижилерниң турар чери; өлүглер ораны; алдыы оран. Иисус Христостуң үезинде иудейлер тамыны чүгле бачыттыг кижилерниң кеземче эртер чери кылдыр санаар турган.

Угаадыглыг чугаа (орус. притча) – долгандыр турар амыдыралга ийикпе, азы төөгүге үндезилей алдынган, мөзү-шынар азы угаан-сарыыл талазы-биле кандыг-бир өөредиг, угаадыг сиңген чугааны азы үлегер домакты ынча дээр. Угаадыглыг чугаалар кандыг-бир чүүлдү болганчок-ла ойзу чугаалап турар.

Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын (орус. скиния) – израиль чон Египеттен үнүп келген соонда, Дээрги-Чаяакчы Моисейге онзагай майгынны тигерин дужааган. Ол майгынга Бурган Моисей-биле база Бодунуң бараалгакчылары – бүгү израиль чонну Ооң-биле эптештирер төлээлекчилер-биле ужуражып турган. Майгын боду Ыдыктыг болгаш Эң ыдыктыг деп ийи өрээлдиг болур. Ыдыктыг өрээлде Бурганга хүннүң-не мөгееринге ажыглаар херекселдер турар. Ынаар чүгле бараалгакчылар кирип болур эргелиг. Эң ыдыктыг өрээлде ыдыктыг аптара турар. Ынаар чүгле Бурганның дээди бараалгакчызы чылда чаңгыс катап, бүгү чонну бачыттан арыглаар ёзулалды кылыр дээш, кирип болур. Майгынны долгандыр херим турган, ооң иштинче левиттер база кирип болур. Соломон хаанның үезинде Иерусалимде даштан туткан турум өргээ Ужуражылга майгынын солаан.

Үе – Библияның үелеринде хүндүскү үени он ийи шакка чарып турган. Ол шактарны хүн үнгенинден эгелеп санаар (амгы үе санаашкынын ёзугаар эртенгиниң алды хире шактан). Ынчангаш эртенгиниң 9 шак дээрге хүн үнгенден бээр үшкү шак, 12 шак – алдыгы шак, а дүштекиниң 15 шак – тоску шак болур. Ындыг-даа болза, иудейлер хонуктуң эгезин хүн ашканындан (азы хүн үнериниң бетинде кежээден) эгелеп санап турган. А римчилер хонук дүн ортузунда эгелээр деп санап турган.

Фарисейлер – Иудеяга Иисус Христостуң үезинде турган чугула салдарлыг шажынчы бөлүктүң кежигүннери. Фарисейлер боттарын ыдыктыг хоойлуну база иудей ёзу-чаңчылдарны шыңгыы сагып чоруур бис деп чарлап чорааннар. Оларның хөй кезии бай-шыдалдыг улус турган.

Хаарган далганнар байырлалы (орус. праздник опресноков) – Хосталыышкын байырлалының соонда дораан эгелээр, чеди хонук дургузунда уламчылаар байырлал. Далганын хөөдүп четтикпээн еврей чоннуң дүвү-далаш-биле Египеттен дескениниң сактыышкыны кылдыр (Хост. 12 эгени көр) ол чеди хонук дургузунда ажыткы-биле хөөтпейн хаарган далганнар чиир турган.

Ханаан – Чер ортузу далайның чөөн эрииниң чоогунда чер. Ооң девискээринче амгы үедеги Израиль болгаш чамдык кожа күрүнелер кирип турган. Ханаанның чурттакчыларын хананейлер дээр. Эге дөс деп ном ёзугаар, хананейлер Нойнуң уйнуу Хаамдан укталган.

Херувим – чалгынныг, күштүг, дээр уктуг амытан; Бурганның бараан болукчузу. Херувим дүрзүлери ыдыктыг аптараның кырынга-даа, Соломоннуң тутканы өргээ иштинге-даа турган.

Хоойлу, ыдыктыг хоойлу (евр. Тора, орус. закон) – Моисейниң хоойлузун, өскээр чугаалаарга, Синай дагга Моисейге Бурганның бергени, Аңаа бараан болур талазы-биле чурумчуткан хоойлу-дүрүмнер база мөзү-шынарга хамааржыр дүрүм-сагылгалар, хамааты эргелер чыындызын ынча дээр.

Хорив – Синай дагның өске ады.

Хосталыышкын байырлалы (евр. песах, грек. пасха) – израильчилерниң өгбелериниң туттуругга турганы Египеттен адырлып үнгенин демдеглээн байырлал. Ол байырлал кээрге, иудейлер Бурганның айтыышкынын күүседип, анай азы хураган дөгергеш, ооң ханы-биле хаалгазын демдектээш, кежээки чемин чиир турганнар.

Христос (орус. помазанник, Мессия) – еврей база грек дылдан дорт очулдурарга, «Чагдырган» дээн ат. Бурунгу Израильге хаанны дүжүлгеге олуртурда, ыдыктаан оливка үзү-биле бажын чаар ёзулал турган. Иисусту Бурган дүжүлгеге «чаап олурткан», ынчангаш Ол Израильдиң манааны, Ооң кээрин медээчилерниң баш удур чугаалааны Мессия азы Христос болур.

Чагыг-керээ (орус. Завет) – Бурган биле кижилерниң аразында, хаан биле ооң албатыларының аразында керээ дег, ийи таланы хүлээндирип турар дугуржулга. Библияда элээн каш ындыг керээни тодарадып бижип турар, чижээлээрге, Ной азы Авраам дугайында чугааларда. Библияның бирги кезээн христианнар Бурганның израиль чон-биле Моисейни дамчыштыр чарган керээзи дээш «Эрги Чагыг-керээ» деп адап турар. А ийиги кезээн «Чаа Чагыг-керээ» деп адаар, чүге дээрге Иисус Христостуң өлүмү болгаш катап дирлиишкини бүгү улуска Бурган-биле чаа, Моисейниң хоойлузунга үндезилевээн керээ чарар арганы берип турар.

Чууза – хааннар болгаш өске-даа дээди дүжүметтер олуруп чоруур онзагай ыяш терге. Дайынчы тергеге дөмей-даа болза, дайын үезинде ажыглавас турган.

Шефела – Палестинада Иуданың аймаанга хамааржыр девискээр. Ол девискээр Чер ортузу далайның чоогунда оргулааш биле Иуданың дагларының аразынга турган. Шефела көдээ ажыл-агый чорударынга таарымчалыг чавыс тейлери-биле тодараттынар.

Шээрленири азы шээрлениишкин (орус. пост) – мөргүлдүң дээштиин күштелдирер дээш база аажок күштүг качыгдалды Бурганга көргүзер дээш, элээн үе дургузунда аъш-чем чиирин шеглээри.

Ыдыктыг ыр (грек. псалмос) – Бурганны алдаржыткан ырылар. Оларның иштики утказы алгыш-йөрээл база мөргүл хевирлиг болур. Ыдыктыг ырларның номунче 150 ыр кирген, оларның дыка хөйүн Давид хаан чогааткан бооп турар. Чаа Чагыг-керээниң чогаадыкчылары хөй-ле Ыдыктыг ырларны Христостуң бо делегейже чедип кээриниң дугайында өттүр билген медеглелдер кылдыр санап турганнар.

Элчин (грек. апостолос) – Бурганның мурнундан бүрүн эргелиг төлээ. Иисус Христоска бараан болуру-биле кыйгырткан кижи. Иисус Бодунуң эң баштайгы өөреникчилериниң аразындан он ийи кижиге ол атты берген. Сөөлзүредир өске-даа элчиннер тыптып келген, чижээлээрге, Матфий болгаш Павел.

Эрлик (евр. сатан, грек. диаболос, орус. дьявол) – «буруудадыкчы» азы «удурланыкчы» дээн уткалыг сөс. Бурганның удурланыкчызын, кижилерниң күткүкчүзүн, каржы буктарның эң кол баштыңчызын ынча деп адаар. Ооң чамдык өске аттары – веелзевул, бузуттуг.

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Бо таблицаның медээлери амгы үедеги археологияның тывыштарын илередип турар. Ындыг-даа болза, эрте-бурунгу делегейге деңзиниң, узунунуң болгаш ишкириниң эге хемчеглери бүрүнү-биле чаңгыс аай турбаанын база тус черде хүлээп көрдүнгенинден болганчок-ла хамааржыр турганын бодап көөр херек. Ынчангаш шак бо амгы үениң дең үнелиг хемчеглерин чүгле чижеглээн кылдыр көрзе чогуур. Сөзүглелде ол эрте-бурунгу эге хемчеглерни бичежек куруг төгерик-биле демдеглээн (чижээ, °эфа).

ДЕҢЗИ

1. гера   550 мг
2. бека (= 10 гера)   5,5 г
3. шекел (= 2 бека)   11 г
4. мина (= 50 шекел)   550 г
5. талант (= 60 мина)   33 кг

УЗУНУ

1. карыш (= 11-12 илиг)   0,22 м
2. кыры (= 2 карыш)   0,45 м
3. стадий   185 м

КУРГАГ ТӨКТҮҮЧЕЛ ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. гомор (= 1/10 эфа)   2,2 л
2. са (= 1/3 эфа)   7,3 л
3. эфа (= 3 са, 10 гомор)   22 л
4. хомер / кор (= 10 эфа)   220 л

СУУК ЧҮҮЛДҮҢ ИШКИРИ

1. лог   0,3 л
2. гин (= 12 лог)   3,5 л
3. бат (= 6 гин)   22 л
4. хомер / кор (= 10 бат)   220 л

Карталар

Карталар

1. Эрте-бурунгу Чөөн Чүк

2. Египет Болгаш Синай

3. Израиль Аймактарның Ээлел Черлери

4. Саул, Давид Болгаш Соломонга Чагырткан Черлер

5. Израиль Болгаш Иудея Күрүнелер

6. Иисус Христостуң Үезинде Рим Империя

7. Эрте-бурунгу Палестинаның Чер Кырының Тургузуу

8. Иисус Христостуң Үезинде Палестина

9. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалим

10. Иисус Христостуң Үезинде Иерусалимде Бурганның Өргээзи

11. Павел Элчинниң Бирги Аян-чоруу

12. Павел Злчинниң Ийиги Аян-чоруу

13. Павел Элчинниң Үшкү Аян-чоруу

14. Павел Элчинниң Дөрткү Аян-чоруу

ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК

ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ

ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ

ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ

Table of Contents

Ыдыктыг Библия

Ыдыктыг Библия

Михей

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7

Тайылбырлыг Словарь

- Авраам
- Авырал
- Ажыдыышкын
- Акталаткан кижи
- Аллилуйя
- Аминь
- Амыр-дыш хүнү
- Аптара, ыдыктыг аптара
- Арыг, арыг эвес
- Асия
- Ашера
- Бараалгакчы, Бурганның бараалгакчызы
- Баштыңнар
- Белдир-ыяш
- Болбаазыраңгай
- Бурган
- Буянныг Медээ
- Ваал
- Веелзевул
- Галилея хөлү
- Давид
- Дайынчы терге
- Дүрзү-бурган
- Дээди иудей Чөвүлел
- Дээрги-Чаяакчы
- Дээрниң төлээзи, Бурганның төлээзи
- Иордан хем
- Кижи амытан Оглу
- Кул-кадай
- Кыртыжап демдектээри
- Левиттер
- Медээчи, Бурганның медээчизи
- Моав
- Моисей
- Мөргүл, мөргүүрү
- Негев
- Ном-хоойлу тайылбырлакчызы
- Он-хоорай
- Өргүл
- Өргүл салыр бедигээш
- Өргээ, Бурганның өргээзи
- Өске чоннар улузу
- Понтий Пилат
- Прозелит
- Рефа улус
- Саддукейлер
- Самария чурттуглар азы самарийжилер
- Синагога
- Синай даг
- Сион
- Соломон
- Сугга суктурары
- Сүлде, Ыдыктыг Сүлде
- Тамы
- Угаадыглыг чугаа
- Ужуражылга майгыны, ыдыктыг майгын
- Үе
- Фарисейлер
- Хаарган далганнар байырлалы
- Ханаан
- Херувим
- Хоойлу, ыдыктыг хоойлу
- Хорив
- Хосталыышкын байырлалы
- Христос
- Чагыг-керээ
- Чууза
- Шефела
- Шээрленири азы шээрлениишкин
- Ыдыктыг ыр
- Элчин
- Эрлик

Библейжи эге хемчеглер таблицазы

Карталар

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ЧӨӨН ЧҮК
- ЕГИПЕТ БОЛГАШ СИНАЙ
- ИЗРАИЛЬ АЙМАКТАРНЫҢ ЭЭЛЕЛ ЧЕРЛЕРИ

- САУЛ, ДАВИД БОЛГАШ СОЛОМОНГА ЧАГЫРТКАН ЧЕРЛЕР

- ИЗРАИЛЬ БОЛГАШ ИУДЕЯ КҮРҮНЕЛЕР

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ РИМ ИМПЕРИЯ

- ЭРТЕ-БУРУНГУ ПАЛЕСТИНАНЫҢ ЧЕР КЫРЫНЫҢ ТУРГУЗУУ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ПАЛЕСТИНА

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМ

- ИИСУС ХРИСТОСТУҢ ҮЕЗИНДЕ ИЕРУСАЛИМДЕ БУРГАННЫҢ ӨРГЭЭЗИ

- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ БИРГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЗЛЧИННИҢ ИЙИГИ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ҮШКҮ АЯН-ЧОРУУ
- ПАВЕЛ ЭЛЧИННИҢ ДӨРТКҮ АЯН-ЧОРУУ